ถ้ามีคนมาจัดแข่งขันลงทุนหุ้น 10 ปี โดยให้นักลงทุน 100 คน ซื้อหุ้น S&P 500 ตัวเดียวกัน ในเวลาพร้อมกัน คุณคิดว่าเมื่อครบ 10 ปี ทุกคนจะได้ผลตอบแทนเท่ากันไหมครับ?
คำตอบจากชีวิตจริงคือ "แตกต่างกันลิบลับ!" บางคนรวยขึ้นมา 3 เท่า บางคนคืนทุนเท่าเดิม และมีคนไม่น้อยที่... ขาดทุนย่อยยับ!
ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? ทั้งที่พวกเขาอยู่ในตลาดหุ้นเดียวกัน มีหนังสือวิเคราะห์งบการเงินเล่มเดียวกัน? ตำตอบที่ทรงพลังที่สุดถูกจำกัดความไว้ในประโยคทองคำของ Benjamin Graham บิดาแห่ง Value Investing ที่กล่าวไว้ว่า:
"The investor's chief problem — and even his worst enemy — is likely to be himself."
(ปัญหาหลักของนักลงทุน และศัตรูตัวร้ายที่สุดของเขา... มักจะเป็นตัวเขาเองเสมอ)
บทความนี้ Bulltiq.com จะจูงมือคุณไปสำรวจ 3 หลุมพรางจิตวิทยา (Behavioral Finance) ที่สมองของคุณสร้างขึ้นมาหลอกตัวเองจนพอร์ตพังครับ!
1. ลำเอียงไปกับกระแสฝูงชน (Herd Mentality Bias)
ลึกๆ ในดีเอ็นเอของมนุษย์ยุคถ้ำ การแตกแถวออกจากฝูงหมายถึงการโดนสัตว์ป่ากิน เราถูกสอนมาว่า "อะไรที่คนกลุ่มใหญ่ทำ มักจะปลอดภัย" แต่ในตลาดหุ้นอเมริกา กฎนี้ใช้ตรงกันข้ามครับ! "วิ่งตามฝูงชน = ขาดทุนวินาศสันตะโร"
เวลาตลาดเทคฯ หรือคริปโตบูมสุดขีด ข่าวหน้าหนึ่งมีแต่เรื่องมหาเศรษฐีรวยจากหุ้น AI รหัสใหม่ๆ เพื่อนบ้านก็ตะโกนซื้อตาม... สมองคุณจะทนไม่ได้ (FOMO - Fear Of Missing Out) จนต้องยอมหอบเงินเข้าไปซื้อยอดดอยในราคาที่แพงสุดขีด และในทางกลับกัน เมื่อตลาดแพนิค มีแต่คนบ่นว่าหุ้นจะเน่าตาย (Panic Selling) ฝูงชนเทขาย คุณก็จะยอมเทขายหุ้นชั้นดีของโลกในราคาที่ถูกเหมือนแจกฟรี เพียงเพราะคนรอบข้างทำกัน!
วิธีแก้: เปลี่ยนมุมมองเป็น Contrarian Investor ขัดขืนใจ! เมื่อคนอื่นกลัวให้เริ่มศึกษาเชิงลึก เมื่อคนอื่นโลภให้จับตาความเสี่ยง
2. ลำเอียงเข้าข้างตัวเอง (Confirmation Bias / Overconfidence)
คุณเคยซื้อหุ้นมาตัวนึง แล้วพยายาม Search Google หาแต่ "ข่าวดี" ของบริษัทนั้นไหมครับ?
เมื่อเราเสียเงินทุ่มถือครองหุ้นสักตัวไปแล้ว สมองจะสร้างเกราะป้องกันไม่ให้เราดูโง่ ด้วยการ "กรองเฉพาะข้อมูลที่สนับสนุนความคิดเรา และเมินเฉยต่อข้อมูลแง่ลบ" (Confirmation Bias) ต่อให้คุณรู้ข่าวว่าคู่แข่งเพิ่งออกสินค้ามาตีตลาด คุณก็มักจะปลอบใจตัวเองว่า "หุ้นฉันของแท้ ผู้บริหารเขาเตรียมแก้เกมไว้แล้ว รอหน่อยเถอะ"
แถมยิ่งถ้าคุณบังเอิญเทรดกำไรฟลุ๊คๆ คราวก่อน คุณจะเกิดอาการมั่นใจเกินเบอร์ (Overconfidence) คิดว่าตัวเองเก่งทะลุฟ้า กะจังหวะตลาดได้แม่นกว่าวอร์เรน บัฟเฟตต์ จนขาดความระมัดระวัง จัดไม้ขยาย Leverage ในครั้งถัดไป... แล้วก็ตูม!
วิธีแก้: บังคับตัวเองให้เป็น "ทนายความฝ่ายตรงข้าม" (Devil's Advocate)! ก่อนซื้อหุ้น จงถามตัวเองว่า "มีเหตุผลอันน่าเกลียดอันตรายข้อไหนไหม ที่จะทำให้หุ้นตัวนี้ขาดทุนหนัก?"
3. เจ็บแล้วไม่ยอมจำ แถมไม่ยอมล้ม (Loss Aversion & Sunk Cost Fallacy)
เชิงจิตวิทยาพิสูจน์แล้วว่า มนุษย์เกลียดความเจ็บปวดจากการขาดทุน (Losses) มากกว่าความสุขจากกำไร (Gains) ถึง 2-3 เท่า!
ด่านนี้แหละครับที่เป็นหลุมศพของมือใหม่ เวลาหุ้นในพอร์ตติดลบ 30%-40% แทนที่คุณจะรับกรรมว่าบริษัทมันพื้นฐานเปลี่ยนไปแล้ว (เช่น ยุคเสื่อมของเทปคาสเซ็ท) คุณดันเกิดความเสียดายเงินที่เทไปลงเหว (Sunk Cost) แล้วท่องคาถาหลอกตัวเองว่า "ไม่ขาย... ไม่ขาดทุนโว้ย!" แล้วก็ปล่อยให้หุ้นตัวนั้นกลายเป็นก้อนหนอนเน่า กินวงเงินในพอร์ตไปยาวๆ จนดองทิ้ง เสียโอกาสทำกำไรกับหุ้นดาวรุ่งตัวใหม่ (Opportunity Cost) ไปตลอดชีวิต
วิธีแก้: ลืมต้นทุนเดิมไปซะ! ให้ตั้งคำถามกับตัวเองตรงๆ ว่า "ถ้าวันนี้ฉันเห็นหุ้นร่วงมาลบเตี้ยขนาดนี้... ฉันมีความหวังจะกำเงินสดในกระเป๋า มาซื้อหุ้นตัวนี้เข้าพอร์ตเพิ่มรึเปล่า?" ถ้าคำตอบคือ "ไม่อ่ะขยาด" คุณต้องหัดตัดใจยอมกลืนเลือด (Cut Loss / Rebalance) เพื่อขยับตัว
สรุปและ Call to Action
- 1.ตัวผู้ถือหุ้นเองนี่แหละคือ CEO ใหญ่ ที่มักจะเป็นคนสั่งบริษัทร่มจม! ตระหนักรู้ทัน Bias ทุกข้อ
- 2.แหวกกระแสฝูงชน, เลิกอ่านแต่ข่าวอวยหุ้นตัวเอง และกล้าตัดไขมันเลวทิ้งซะ
- 3.วางกลไกระบบระเบียบอย่างการทำ DCA อย่างมีเป้าหมาย เป็นการตบขจัดอารมณ์บ้าคลั่งหลอกตาออกไป
เมื่อเริ่มกำจัดมารร้ายในจิตใจตัวเองได้แล้ว ถึงเวลาใช้เหตุและผลในการสืบหาคุณภาพของตลาด S&P 500 หรือใช้ข้อมูล P/E จริงใจที่ไม่มีอารมณ์ลำเอียงมาเจือปน บนเครื่องมือของ Bulltiq.com นะครับ สติมา ปัญญากำไรเกิด!
Disclaimer: กลไกและทฤษฎีบทการลงทุนสายการเงินเชิงพฤติกรรมเป็นการเปรียบเปรยอารมณ์หลัก ผู้ฝึกหัดโปรดตั้งมั่นใช้ความคิดวิจารณญาณพิจารณาข้อเท็จจริงด้วยวิสัยความรู้ส่วนแวดล้อม